थोडक्यात उत्तर: मूळव्याधावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी सर्वात प्रभावी उपाय म्हणजे फायबरयुक्त आहार आणि पुरेसे पाणी. फायबरमुळे मल मऊ राहतो, सहज बाहेर पडतो आणि गुदद्वारावरील ताण कमी होतो. तिखट, तेलकट व जड पदार्थ टाळल्यास त्रास कमी होतो.
शरवरी हॉस्पिटल हे पिंपळे निळख, पुणे येथील लेझर व लॅपरोस्कोपिक शस्त्रक्रिया रुग्णालय आहे. येथे डॉ. कुंदन खर्डे (MBBS, MS, FMAS) मूळव्याध, फिशर व भगंदराचे आधुनिक उपचार करतात.
आहार महत्त्वाचा का?
पाइल्स किंवा मूळव्याध हा बदलत्या जीवनशैली, बैठे काम, पाण्याचे कमी सेवन आणि अयोग्य आहारामुळे वाढणारा विकार आहे. जड व मसालेदार आहार गुदद्वारावर ताण आणतो आणि मूळव्याधाची समस्या निर्माण करतो किंवा वाढवतो. त्यामुळे योग्य आहार हा उपचार आणि प्रतिबंध या दोन्हीचा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे.
काय खावे — फायबरयुक्त आहार
फायबरमुळे मल मऊ राहतो आणि गुदद्वारावरील ताण कमी होतो. आहारात खालील पदार्थांचा समावेश करा:
- डाळी व कडधान्ये: मूग, हरभरा, उडीद डाळ
- संपूर्ण धान्य: ओट्स, ज्वारी, बाजरी, राजगिरा, भगर
- पालेभाज्या: पालक, मेथी, चवळी, ब्रोकोली
- भाज्या: दुधी, भोपळा, बीट, गाजर
- फळे: सफरचंद, नाशपती, पपई, संत्री, चिकू, केळी, अंजीर, खजूर, मनुका
पाणी — तितकेच महत्त्वाचे
दिवसातून किमान ८–१० ग्लास पाणी प्या. पाणी व फायबर यांचे योग्य प्रमाण राखले की मलावरोधाची समस्या खूप कमी होते. सकाळी कोमट पाणी किंवा भिजवलेली मनुका घेतल्यास पचन सुधारते.
काय टाळावे
- तिखट, मसालेदार व तळलेले पदार्थ
- रिफाइंड मैद्याचे पदार्थ — पिझ्झा, बर्गर, जंक फूड
- कोल्ड्रिंक व अल्कोहोल
- कॉफी व जास्त चहा (कॅफिनयुक्त पेये)
- रात्री खूप उशिरा जड जेवण — यामुळे पचन मंदावते
आणखी काही सोपे उपाय
- छोटे-छोटे वारंवार जेवण (small frequent meals) घ्या.
- नियमित चालणे व व्यायाम करा.
- तणाव कमी करा आणि शौचाची वेळ नियमित ठेवा.
योग्य जीवनशैली आणि संतुलित आहार हेच पाइल्सपासून संरक्षण देणारे सर्वात प्रभावी उपाय आहेत. मात्र वारंवार रक्तस्राव, वेदना किंवा गाठ असल्यास केवळ आहारावर अवलंबून न राहता तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या. थंडीत मूळव्याध का वाढते हे देखील वाचा. गरज भासल्यास लेझर पाइल्स सर्जरी हा आधुनिक पर्याय उपलब्ध आहे.
तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या — आजच फोन करा
📞 +91 951 951 1928 (२४ तास उपलब्ध) 📍 शरवरी हॉस्पिटल, गुलमोहर पार्कमागे, विशाल नगर, पिंपळे निळख, पुणे – ४११०२७
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
प्रश्न: मूळव्याधात कोणते पदार्थ टाळावेत? तिखट, मसालेदार व तळलेले पदार्थ, रिफाइंड मैदा, जंक फूड, कोल्ड्रिंक, अल्कोहोल आणि जास्त कॅफिनयुक्त पेये टाळावीत.
प्रश्न: फायबरमुळे मूळव्याध कसा कमी होतो? फायबरमुळे मल मऊ राहतो आणि सहज बाहेर पडतो, त्यामुळे शौचावेळी गुदद्वारावर येणारा ताण कमी होतो व रक्तस्राव, वेदना घटतात.
प्रश्न: फक्त आहारानेच मूळव्याध पूर्ण बरा होतो का? सुरुवातीच्या टप्प्यात आहार व जीवनशैलीने आराम मिळतो, पण वारंवार रक्तस्राव किंवा गाठ असल्यास लेझरसारख्या उपचारांची गरज भासू शकते. तपासणीनंतरच योग्य उपचार ठरतो.
प्रश्न: दिवसातून किती पाणी प्यावे? मूळव्याध टाळण्यासाठी व पचन सुधारण्यासाठी दिवसातून किमान ८–१० ग्लास पाणी पिण्याचा सल्ला दिला जातो.
संबंधित वाचन: भगंदर (फिस्टुला) म्हणजे काय.